Elinizdeki gözlük reçetesindeki kısaltmaları (SPH, CYL, AXIS, ADD, PD) çözmenizi sağlayan sade ve pratik bir rehber.
Gözlük reçetesi nasıl okunur sorusu, tezgâhımda en çok karşılaştığım meraklardan biridir. Elinize tutuşturulan o küçük kâğıttaki SPH, CYL, AXIS gibi kısaltmalar yabancı gelebilir ama aslında her biri çok basit bir şeyi anlatır. 40 yıldır bu kâğıtları okuyorum; gelin sizi de bu dile alıştırayım.
Reçetedeki Sağ ve Sol Göz Neden Ayrı Yazılır?
Her reçetede iki satır vardır. Sağ göz için "OD" (oculus dexter), sol göz için "OS" (oculus sinister) kısaltması kullanılır. Bazı reçetelerde Türkçe olarak "Sağ" ve "Sol" da yazar. İki gözün numarası neredeyse hiçbir zaman birebir aynı olmaz; bu yüzden cam siparişinde sağ-sol karışıklığı en sık yapılan ve en can sıkıcı hatadır.
SPH (Sferik) – Asıl Numaranız
SPH, yani sferik değer, gözün miyop mu yoksa hipermetrop mu olduğunu söyler. Başında eksi (-) işareti varsa miyopsunuz, yani uzağı bulanık görürsünüz. Artı (+) işareti varsa hipermetropsunuz, yani yakını zorlanarak görürsünüz. Sayı büyüdükçe numaranız "kalınlaşır". Örneğin -1.00 hafif, -5.00 ileri bir miyoptur.
1995'te genç bir mühendis bana gelmişti, reçetesinde +2.50 yazıyordu ama "ben uzağı çok net görüyorum, bu yanlış" diye ısrar ediyordu. Oysa hipermetropta genç yaşta göz kendini zorlayarak uzağı netleştirir; asıl yorgunluk yakında ve gün sonunda baş ağrısı olarak ortaya çıkar. Reçeteyi doğru okumak, bazen kişinin kendi gözünü tanımasını sağlar.
CYL (Silindir) ve AXIS (Eksen) – Astigmat Bölümü
CYL bölümü doluysa astigmatınız var demektir. Silindir değeri astigmatın gücünü, hemen yanındaki AXIS (eksen) ise 0 ile 180 arasında bir sayıyla astigmatın açısını gösterir. CYL kısmı boşsa ya da çizgi çekilmişse astigmatınız yok demektir. Eksen değeri yalnızca CYL varsa anlamlıdır; tek başına bir numara değildir.
| Kısaltma | Açılımı | Ne Anlama Gelir? |
|---|---|---|
| OD / Sağ | Oculus Dexter | Sağ gözün numarası |
| OS / Sol | Oculus Sinister | Sol gözün numarası |
| SPH | Sferik | Miyop (-) veya hipermetrop (+) numara |
| CYL | Silindir | Astigmat derecesi |
| AXIS | Eksen / Aks | Astigmatın açısı (0–180°) |
| ADD | Addisyon | Yakın okuma için ek numara (presbiyopi) |
| PD | Pupil Mesafesi | İki göz bebeği arası uzaklık (mm) |
ADD (Addisyon) – Yakın Numarası
40 yaşından sonra reçetelerde "ADD" ya da "yakın ilavesi" diye bir bölüm belirir. Bu, presbiyopi yani yaşa bağlı yakın görme zorluğu için uzak numaranıza eklenen ek değerdir. ADD her iki göz için genellikle aynıdır ve +1.00'dan başlayıp yaşla birlikte +3.00'a kadar çıkar. Progresif (çok odaklı) camlar bu ADD değeri üzerine kurulur.
PD (Pupil Mesafesi) Neden Bu Kadar Önemli?
PD, iki göz bebeğiniz arasındaki milimetre cinsinden uzaklıktır. Camın optik merkezi tam göz bebeğinizin önüne gelmelidir; aksi halde numara doğru olsa bile gözünüz sürekli prizma etkisiyle çalışır ve baş ağrısı, bulanıklık yaşarsınız. Yetişkinlerde PD genellikle 58-68 mm arasındadır. İnternetten gözlük alırken en sık atlanan ölçü budur ve bu yüzden online alınan birçok gözlük "bir tuhaf" gelir.
Ben müşterilerime hep söylerim: numara doktorun işi, PD ve montaj gözlükçünün işidir. İkisi de doğru olmadan net görüş olmaz.
Bir Reçeteyi Birlikte Okuyalım
Diyelim reçetenizde şu yazıyor: Sağ (OD): -2.00 SPH, -0.75 CYL, 180 AXIS / Sol (OS): -1.75 SPH, -0.50 CYL, 10 AXIS / PD: 63. Bu kişi her iki gözünde orta düzey miyop, hafif astigmatı olan, göz bebekleri arası 63 mm olan bir kullanıcıdır. Astigmat eksenleri sağda 180, solda 10 derecededir. İşte bütün sır bu kadar.
Sıkça Sorulan Sorular
Reçetede "küre" veya "düzeltme yok" yazıyorsa ne demek?
SPH kısmında 0.00 ya da "plano" yazıyorsa o gözde sferik numara yok demektir. Sadece astigmat (CYL) düzeltmesi gerekebilir.
Reçetem ne kadar süre geçerlidir?
Numara stabilse reçete genellikle 1-2 yıl güvenle kullanılır. Ancak görüşünüzde değişiklik hissediyorsanız süreyi beklemeden muayene olun. Çocuklarda kontrol aralığı daha sıktır.
Online gözlük için reçetem yeterli mi?
Numara için yeterlidir ama PD ölçüsü ve doğru montaj çoğu online süreçte eksik kalır. Özellikle progresif ve yüksek astigmatlı reçetelerde gözlüğü bir gözlükçüde yaptırmanızı öneririm.
Reçetenizi okuyabilmek, gözlüğünüzü daha bilinçli yaptırmanızı sağlar. Kâğıdı bir dahaki sefere elinize aldığınızda artık o kısaltmalar size yabancı gelmeyecek. Anlamadığınız bir yer olursa Ayhan Optik'e uğrayın, birlikte bakalım.
